Anesthesia machine leak test
ขั้นตอนมาตรฐานเช็คระบบแรงดันสูง แรงดันต่ำ และวงจรหายใจ
บทนำ
รอยรั่วในเครื่องดมยาสลบสัตว์เป็นสาเหตุอันดับต้นที่ทำให้เกิดภาวะฉุกเฉินระหว่างการดมยาสลบสัตว์ ตั้งแต่การที่สัตว์ตื่นกลางการผ่าตัดเพราะได้รับยาสลบไม่พอ ไปจนถึงการปนเปื้อนก๊าซยาสลบในสิ่งแวดล้อมที่ส่งผลต่อสัตวแพทย์ผู้ทำการผ่าตัด และผู้ช่วย การเช็ค Leak Test จึงไม่ใช่ขั้นตอนที่ควรมองข้าม แต่ควรเป็นส่วนหนึ่งของ Checklist ก่อนเริ่มงานทุกวัน และก่อนผ่าตัดในทุกเคส
บทความนี้รวบรวมขั้นตอนการเช็ค Leak Test แบบเป็นระบบ ครอบคลุมทั้ง 3 ส่วนของเครื่องดมยาสลบสัตว์ คือ ระบบแรงดันสูง ระบบแรงดันต่ำ และวงจรหายใจ พร้อมเกณฑ์ค่ารั่วที่ยอมรับได้ตามคำแนะนำของ FDA และตำราวิสัญญีสัตวแพทย์
หมายเหตุ: เครื่องดมยาสลบสัตว์ทั้งเครื่องควรเช็คแรงดันอย่างน้อยวันละ 1 ครั้งก่อนเริ่มงาน ส่วนวงจรหายใจ (Breathing Circuit) ควรเช็คซ้ำก่อนผ่าตัดในทุกเคส และทุกครั้งที่เปลี่ยนอุปกรณ์ในวงจร เช่น เปลี่ยนถุง Reservoir Bag หรือเปลี่ยน Soda Lime
โครงสร้างระบบแรงดันของเครื่องดมยาสลบสัตว์
เครื่องดมยาสลบทุกเครื่องแบ่งออกเป็น 2 ระบบหลักที่ต้องเช็คแยกกัน :
- ระบบแรงดันสูง (High-Pressure System) : ตั้งแต่ถังออกซิเจน หรือท่อออกซิเจนกลาง (Pipeline) ผ่านไปจนถึง Regulator ซึ่งเป็นจุดลดความดันก่อนเข้าสู่ Flowmeter
- ระบบแรงดันต่ำ (Low-Pressure System) : ตั้งแต่ Flowmeter ไปจนถึง Common Gas Outlet (CGO) เป็นจุดที่เปราะบางที่สุดเพราะประกอบด้วยชิ้นส่วนละเอียดอ่อน เช่น Flow Tube แบบแก้ว และ O-ring จำนวนมาก
ขั้นตอนที่ 1 : เช็คระบบแรงดันสูง (High-Pressure System)
.jpg)
1. ปิด Flowmeter ทั้งหมด และปิดสวิตช์เครื่อง (ถ้ามี)
2. เปิดวาล์วถังออกซิเจน แล้วปิดวาล์วถังอีกครั้งในเวลาสั้น ๆ เพื่อให้ระบบมีแรงดัน
3. สังเกตเกจวัดความดันที่ Regulator — หากเข็มตกลงเรื่อย ๆ รวมถึงได้ยินเสียงลมออกมา แสดงว่ามีรอยรั่วในระบบแรงดันสูง ให้ตรวจสอบสาย รวมถึงข้อต่อสกรูของ Oxygen Hose ที่เชื่อมระหว่าง Regulator กับเครื่องดมยาสลบสัตว์ หรือตรวจสอบตัว Regulator ว่าเสียหายหรือไม่
4. เปิดสวิตช์เครื่อง (ถ้ามี) จากนั้นเปิด Flowmeter ถ้า Flowmeter เสียหาย หรือมีรอยรั่ว และเครื่องดมยามีระบบแจ้งสัญญาณเตือนเมื่อออกซิเจนแรงดันต่ำ เสียงสัญญาณเตือนจะดังขึ้น
5. หากเครื่องต่อกับท่อออกซิเจนกลาง (Pipeline) ให้เสียบหัวต่อ และทำ Tug Test (ดึงหัวต่อเบา ๆ 1 ครั้งเพื่อเช็คว่าล็อกแน่น หรือไม่) พร้อมเช็คเกจ Regulator ว่าอ่านค่าประมาณ 4 บาร์หรือไม่
ขั้นตอนที่ 2 : เช็คระบบแรงดันต่ำ (Low-Pressure System)
วิธีนี้ใช้ใช้ฝ่ามือปิดทางออกของอากาศที่ CGO :
1. เปิด Flowmeter ไว้ที่ 2 ลิตร/นาที และสังเกตตำแหน่งลูกลอย (Bobbin)
2. ปรับสวิตซ์ของเครื่องดมยาสลบสัตว์ไปที่ Non-Rebreathing System (ถ้ามี)
3. ใช้ฝ่ามือปิดทางออกของอากาศที่ Common Gas Outlet (CGO) หรือบางครั้งใช้เป็นท่อ Jackson’s Lee ให้สนิท
4. ลูกลอยควรตกลงชั่วครู่แล้วนิ่ง — เป็นผลจากแรงดันในระบบที่เพิ่มขึ้นเมื่อไม่มีทางออก หรือสังเกต Bag ที่ต่อเชื่อมกับท่อ Jackson’s Lee ว่าพองตัวหรือไม่
5. ปล่อยมือออกจาก CGO หรือท่อ Jackson’s Lee — ลูกลอยต้องกลับสู่ตำแหน่งเดิม หากไม่กลับ แสดงว่ามีรอยรั่วในระบบแรงดันต่ำ
6. ทำซ้ำขั้นตอนเดิมโดยตั้งค่า Vaporizer ไว้ที่ 1% เพื่อเช็ครอยรั่วที่ตัว Vaporizer ด้วย
จุดที่มักพบรอยรั่วในระบบนี้คือรอยต่อระหว่าง Flow Tube กับ Manifold และ O-ring ระหว่าง Vaporizer กับฐานยึด Vaporizer (Selectatec Manifold)
ขั้นตอนที่ 3 : เช็ควงจรหายใจ (Breathing Circuit Leak Test)
การทดสอบนี้ควรทำก่อนทำการผ่าตัดทุกเคส ไม่ใช่แค่วันละครั้ง และทำซ้ำทุกครั้งที่เปลี่ยนอุปกรณ์ในวงจร :
เกณฑ์ค่ารั่วที่ยอมรับได้
หากความดันตก และจำเป็นต้องเปิด Flow ประคองไว้เพื่อรักษาระดับ 30 cmH2O ค่าที่ยอมรับได้คือไม่เกิน 200–300 มล./นาที (FDA และตำรา Lumb & Jones ระบุเกณฑ์ไม่เกิน 300 มล./นาที ส่วน Vetamac แนะนำเกณฑ์ที่เข้มงวดกว่าคือไม่เกิน 200 มล./นาที) หากต้องใช้ Flow มากกว่านี้เพื่อรักษาความดัน แสดงว่ามีรอยรั่วที่ต้องหา และแก้ไขก่อนใช้งานจริง
เช็ค Vaporizer โดยเฉพาะ (Internal Leak Test)
1. ตั้งค่าออกซิเจนไว้ที่ 2–4 ลิตร/นาที และต่อระบบ Scavenging พร้อมปิดปลายวงจรฝั่งผู้ป่วยให้สนิท เพื่อป้องกันการปนเปื้อนสิ่งแวดล้อม
2. ค่อย ๆ หมุน Vaporizer จาก 0% ไปที่ 1% อย่างช้า ๆ
3. สังเกตค่า Flow ของออกซิเจน — ไม่ควรลดลงเกิน 1 ลิตร/นาที หากลดลงมากกว่านี้ แสดงว่ามีรอยรั่วภายใน Vaporizer
4. หากเครื่องมี Vaporizer มากกว่า 1 ตัวบน Selectatec Bar ให้ทำการทดสอบทีละตัว และเช็คระบบล็อกว่าเปิดใช้งานได้ครั้งละ 1 ตัวเท่านั้น
จุดที่มักพบรอยรั่วบ่อยที่สุด
- ฝาช่องเติมยาสลบของ Vaporizer (Filling port) ปิดไม่สนิท — เป็นตำแหน่งที่พบรอยรั่วบ่อยที่สุด
- ซีลยาง (O-ring / Bodok Seal) ตามข้อต่อต่าง ๆ เสื่อมสภาพตามอายุการใช้งาน ควรเปลี่ยนตามรอบ
- ท่อ Flow Tube แบบแก้วที่บอบบาง แตกร้าวได้ง่ายจากการกระแทก
- ถุง Reservoir Bag รั่ว หรือมีรูขนาดเล็กที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า
- ข้อต่อบริเวณสาย Oxygen Hose กับ Regulator ของถังออกซิเจนหลวม หรือ Regulator เสียหาย
สรุป — Checklist ย่อสำหรับหน้างาน
1. เช็คระบบแรงดันสูง (ถังออกซิเจน/ท่อกลาง) — อย่างน้อยวันละครั้งก่อนเริ่มงาน
2. เช็คระบบแรงดันต่ำ (Flowmeter ถึง CGO) — อย่างน้อยวันละครั้ง
3. เช็ควงจรหายใจด้วยวิธี 30 cmH2O — ก่อนเคสทุกเคส และหลังเปลี่ยนอุปกรณ์ในวงจร
4. เช็ค Vaporizer Internal Leak — เป็นระยะ โดยเฉพาะหลังเติมยาสลบ
5. บันทึกผลการเช็คไว้เป็นหลักฐาน เพื่อติดตามแนวโน้ม และวางแผนซ่อมบำรุงล่วงหน้า
............................
บทความโดย : น.สพ.พุทธาพงศ์ เกียรติธรรมลาภ
............................
เอกสารอ้างอิง
1. The Veterinary Nurse — "How to pressure check an anaesthetic machine" (2015)
2. Vetamac — "Vol. XII: Pressure Testing The Anesthesia Machine"
3. dvm360 — "Leaky anesthesia machine? How to check the pressure systems"
4. dvm360 — "Leaky anesthesia machine? How to check the breathing system"
5. Patterson Veterinary — "An Alternative Pressure Test"
6. Patterson Veterinary — "Hear from Our Experts: Tips on Checking Your Anesthesia Equipment"
7. Clinician's Brief — "Pressure Testing an Anesthesia Machine to Find & Stop Leaks"
บทความนี้จัดทำเพื่อใช้เป็นข้อมูลอ้างอิงทางคลินิกเบื้องต้นสำหรับทีมสัตวแพทย์ ไม่ทดแทนคำแนะนำจากคู่มือเครื่องมือเฉพาะรุ่นหรือดุลยพินิจทางคลินิกของสัตวแพทย์ผู้ดูแลเคส
#BEC #becvet #เครื่องมือสัตวแพทย์ #อุปกรณ์สัตวแพทย์ #เครื่องดมยาสลบสัตว์เลี้ยง #เครื่องผลิตออกซิเจน